Als een dier bijt: zo voorkomt u dat het misgaat

Een beet ontstaat zelden uit het niets.
Een hond die verstijft wanneer iemand zijn voerbak nadert. Een kat die met haar staart slaat tijdens het aaien. Een konijn dat zich omdraait wanneer het wordt opgetild. Vaak zijn er al signalen voordat tanden worden gebruikt.

Toch kan een bijtincident iedereen overkomen. Dan is het belangrijk om twee dingen te weten: hoe voorkomt u een volgende beet en wat doet u met de wond?

In het kort

Na een beet waarbij de huid kapot is:

1. Breng eerst mens en dier veilig uit elkaar.

2. Spoel en reinig de wond goed.

3. Laat diepe wonden en beten aan hand, gezicht, voet of rond een gewricht medisch beoordelen.

4. Let de dagen erna op toenemende roodheid, zwelling, pijn, pus of koorts.

5. Controleer of uw tetanusbescherming nog voldoende is.

6. Gebeten door een dier in het buitenland of door een vleermuis? Neem vanwege rabiës direct contact op met een arts.

Kijk daarna ook naar de aanleiding van het incident. Een beet is gedrag, geen diagnose.

Waarom bijt een dier?

Bijten wordt al snel als agressief gedrag bestempeld. Maar een dier kan zijn tanden om heel verschillende redenen gebruiken. Denk aan:

• Angst.

• Pijn.

• Schrik.

• Verdediging van voer, speelgoed of een rustplek.

• Frustratie.

• Te wild spel.

• Bescherming van jongen.

• Onvoldoende mogelijkheid om weg te komen.

• Verkeerd begrepen communicatie.

Vooral bij honden ontstaan veel incidenten doordat mens en hond elkaar niet goed begrijpen. Volgens het LICG vinden veel hondenbeten in of rond het huis plaats en is de hond vaak bekend bij het slachtoffer. Kinderen lopen daarbij extra risico. Dat maakt preventie misschien wel belangrijker dan de vraag welk ras “kan bijten”. In principe kan ieder dier met tanden bijten wanneer de omstandigheden daar aanleiding toe geven.

Een hond waarschuwt vaak eerder dan u denkt

Een grom is duidelijk. Maar veel eerdere signalen zijn subtieler. Let bijvoorbeeld op:

1. Wegkijken.

2. Het hoofd afdraaien.

3. Lippen likken zonder dat er eten is.

4. Verstijven.

5. Oren naar achteren.

6. Weg proberen te lopen.

7. Het wit van de ogen laten zien.

8. Een lage of gespannen lichaamshouding.

9. Grommen of tanden tonen.

Een belangrijke fout is om een waarschuwing af te straffen. Wanneer een hond leert dat grommen niet mag, verdwijnt daarmee niet noodzakelijk het ongemak. U loopt juist het risico dat een duidelijke waarschuwing de volgende keer ontbreekt. Geef een hond die aangeeft afstand te willen dus ruimte.

Kind en hond: gezellig betekent niet automatisch veilig

Een hond en kind kunnen geweldige maatjes zijn. Toch vraagt deze combinatie altijd begeleiding. Kinderen bewegen snel, maken onverwachte geluiden en zoeken vaak lichamelijk contact. Voor een hond kan knuffelen, bovenop hem hangen of plotseling zijn mand binnenstappen heel anders voelen dan het kind bedoelt.

Het LICG adviseert kinderen onder andere om een vreemde hond niet strak aan te kijken, eerst toestemming te vragen voor aaien en een hond met rust te laten wanneer hij eet of slaapt.

Een praktische regel is: Een kind en hond zijn niet samen onder toezicht wanneer de volwassene ondertussen kookt, belt of op een laptop werkt. Echt toezicht betekent dat u kunt ingrijpen vóórdat een situatie ongemakkelijk wordt.

Kattenbeet: klein gaatje, toch serieus nemen

Een kattenbeet ziet er soms verrassend onschuldig uit. De lange smalle tanden kunnen echter diep in het weefsel dringen terwijl het wondje aan de buitenkant klein blijft. Vooral beten in de hand kunnen dieper gelegen structuren bereiken en hebben een relatief hoog infectierisico.

Een kat kan bijvoorbeeld bijten wanneer zij:

• Pijn heeft.

• Bang is.

• Niet verder geaaid wil worden.

• Wordt vastgehouden terwijl zij weg wil.

• Tijdens spel overprikkeld raakt.

Let tijdens aaien op signalen zoals een zwiepende staart, draaiende oren, een gespannen rug of plots naar uw hand kijken. Stop liever één aai te vroeg dan één te laat.

Ook konijnen kunnen bijten

Een konijn wordt vaak als een aaibaar en gemakkelijk hanteerbaar dier gezien. Maar juist vasthouden en optillen kan spanning geven. Konijnen zijn prooidieren. Wanneer vluchten onmogelijk is, kan bijten een laatste manier zijn om afstand te creëren. Bijten kan bijvoorbeeld optreden bij angst, territoriaal gedrag, hormonale invloed of pijn.

Een konijn dat opeens ander gedrag vertoont, verdient daarom niet alleen een gedragsanalyse. Ook lichamelijk ongemak kan een rol spelen.

En paarden?

Een paardenbeet kan door de grootte en kracht van de kaken forse kneuzing en weefselschade veroorzaken. Paarden kunnen bijten uit irritatie, pijn, verdediging van ruimte of voer, onderlinge communicatie of aangeleerd gedrag. Let bijvoorbeeld op:

• Oren plat naar achteren.

• Hoofd of hals dreigend naar iemand toe bewegen.

• Spanning rond neus en mond.

• Draaien met de achterhand of hoofd wegdrukken.

• Herhaald happen bij opzadelen of aansingelen.

Plotseling bijtgedrag tijdens verzorgen, opzadelen of aansingelen is een reden om ook pijn of lichamelijk ongemak als mogelijke oorzaak te laten beoordelen.

Wat doet u direct na een dierenbeet?

Heeft de beet de huid doorbroken? Neem de wond serieus. Spoel en reinig de wond grondig met water en zeep. Bij flinke bloeding kunt u met een schoon verband of doek druk op de wond uitoefenen. Goede wondreiniging is belangrijk om het risico op infectie te verkleinen. Laat een beet sneller medisch beoordelen wanneer:

Medische richtlijnen beschouwen onder meer diepe prik- en kneuswonden, beten aan hand, voet en gezicht en wonden waarbij pezen, gewrichten of andere diepe structuren betrokken kunnen zijn als situaties met een verhoogd risico.

Vergeet tetanus niet

Een dierenbeet kan ook aanleiding zijn om uw tetanusvaccinatie te controleren. Het RIVM adviseert contact met de huisarts wanneer u na een verwonding door een dier niet tegen tetanus bent gevaccineerd of wanneer de laatste tetanusvaccinatie langer dan tien jaar geleden is. Een arts bepaalt vervolgens of een nieuwe vaccinatie nodig is.

En hondsdolheid?

Bij een normale beet van een Nederlandse huishond of kat is klassieke rabiës geen alledaags risico. Nederland heeft voor het klassieke rabiësvirus al lange tijd een rabiësvrije status. Er zijn wel uitzonderingen waarop u direct moet handelen.

Neem na contact met een vleermuis waarbij een beet, krab of mogelijk speekselcontact is geweest direct contact op met een arts. Hetzelfde geldt voor een beet door een zoogdier in een land waar rabiës voorkomt of een mogelijk risicovol geïmporteerd dier.

Wordt u tijdens een reis gebeten door een hond, kat, aap of ander zoogdier? Laat de wond grondig reinigen en zoek zo snel mogelijk medische hulp ter plaatse. Wacht niet tot u weer thuis bent.

Wat als uw hond of kat door een ander dier wordt gebeten?

Onder een vacht kan een bijtwond gemakkelijk worden gemist. Een klein gaatje aan de buitenkant zegt bovendien niet hoeveel schade er onder de huid zit. Controleer uw dier na een gevecht daarom rustig op:

1. Bloed.

2. Zwelling.

3. Pijn bij aanraken.

4. Kreupelheid.

5. Kleine punctiewondjes.

6. Benauwdheid.

7. Sloomheid.

Bij een diepe beet, forse pijn, beet rond borst of buik, aanhoudend bloeden of duidelijk afwijkend gedrag is dierenartscontrole verstandig. Ook kleine bijtwonden kunnen later ontsteken.

Voorkomen begint vóór de grom

Veel bijtincidenten zijn beter te voorkomen wanneer we eerder luisteren naar het dier.

Bij honden

Geef rust tijdens eten en slapen. Dwing geen contact af en leer de lichaamstaal van uw hond kennen. Zorg dat uw hond zich uit een situatie kan terugtrekken.

Bij katten

Laat de kat zelf contact zoeken. Stop wanneer u vroege signalen van irritatie ziet en gebruik tijdens spel speelgoed in plaats van handen.

Bij konijnen

Benader rustig en werk zoveel mogelijk op grondniveau. Til alleen op wanneer dat nodig is en ondersteun het lichaam goed.

Bij paarden

Respecteer de persoonlijke ruimte, let op oren en lichaamsspanning en onderzoek nieuw of plotseling bijtgedrag in plaats van het alleen te corrigeren.

Mijn dier heeft gebeten. Wat nu?

Een beet betekent niet automatisch dat een dier “vals” is. Maar negeren is evenmin verstandig. Stel na het incident deze vragen:

1. Wat gebeurde er vlak vóór de beet?

2. Wie benaderde wie?

3. Kon het dier weg?

4. Was er voer, speelgoed of een rustplek betrokken?

5. Waren er eerdere waarschuwingen?

6. Is dit gedrag nieuw?

7. Zou pijn of ziekte een rol kunnen spelen?

Schrijf de omstandigheden desnoods meteen op.
Bij plotseling veranderd gedrag is een controle door de dierenarts verstandig. Wanneer bijtgedrag terugkomt of de veiligheid in het gedrang komt, kan begeleiding door een gekwalificeerde gedragstherapeut nodig zijn.

Signaal en actie

Een beet is vaak het einde van een gesprek dat eerder begon

Bijten trekt alle aandacht. Logisch, want op dat moment is er schade. Maar voor preventie is vooral interessant wat er vijf seconden, vijf minuten of soms vijf weken vóór die beet gebeurde. Dieren communiceren voortdurend. Met houding, afstand, beweging, oren, ogen en geluiden. Hoe beter wij die signalen leren herkennen, hoe vaker we een situatie kunnen veranderen voordat tanden nodig zijn.

Dat is misschien wel de belangrijkste les rond bijtincidenten: Niet wachten op de beet, maar eerder luisteren.

Bronnen en verder lezen

• RIVM: wanneer naar de huisarts na contact met een dier

• RIVM: rabiësrichtlijn

• RIVM: tetanus

• LICG: hondenbeten en agressie

• NICE: Human and animal bites

Vragen?

Neem gerust contact op met ons op: [email protected]

Veelgestelde vragen over bijtwonden door dieren

Moet ik met iedere dierenbeet naar de huisarts?

Niet iedere oppervlakkige beet vraagt dezelfde medische zorg. Bij een diepe wond, een beet in hand, voet of gezicht, schade rond een gewricht, aanhoudende bloeding of tekenen van infectie is medisch advies wel belangrijk.

Waarom zijn kattenbeten verraderlijk?

Kattentanden kunnen smalle, diepe prikkanalen maken. Vooral in de hand kunnen bacteriën daardoor diep bij pezen en gewrichten terechtkomen.

Moet ik na een dierenbeet een tetanusprik krijgen?

Dat hangt af van uw vaccinatiestatus en de wond. Het RIVM adviseert na een dierenverwonding contact met de huisarts wanneer u niet bent gevaccineerd of uw laatste tetanusvaccinatie langer dan tien jaar geleden was.

Kan een lieve hond ook bijten?

Ja. Bijten hangt niet alleen samen met karakter. Ook angst, pijn, schrik, frustratie of verdediging kunnen een rol spelen.

Wat moet ik doen als mijn hond plotseling begint te bijten?

Laat eerst beoordelen of pijn of ziekte kan meespelen. Analyseer daarnaast de omstandigheden waarin het gedrag voorkomt en schakel indien nodig professionele gedragsbegeleiding in.

Is een beet in het buitenland anders?

Ja. In landen waar rabiës voorkomt kan een beet of krab door een zoogdier een rabiësrisico vormen. Spoel de wond grondig en zoek direct medische hulp ter plaatse.

Bronnen en verder lezen

• RIVM: wanneer naar de huisarts na contact met een dier

• RIVM: rabiësrichtlijn

• RIVM: tetanus

• LICG: hondenbeten en agressie

• NICE: Human and animal bites